Het Amsterdams Mirakelgilde A.D. 1345
 

 

 

 
Ads

 

Het Amsterdams Mirakelgilde

Ridderpark de WestergasfabriekDe middeleeuwen zijn hot. Het aantal mensen met als hobby de reconstructie van het Middeleeuwse leven groeit. De kleurige cultuur van de Middeleeuwen in Amsterdam opnieuw tot leven brengen is wat het Gilde van het Amsterdams Mirakel A.D. 1345 wil. In Amsterdam werd de levende geschiedenis, ook bekend als reenactment, voor het eerst op zondag 25 augustus 1991 getoond tijdens het Amsterdams Mirakelspel in stadsdeel Westerpark.

Mirakelspel

Het was de eerste en tot op heden een van de allergrootste reenactments van Nederland. De route van de Amsterdamse tram 10 werd er zelfs voor omgelegd en de Haarlemmerweg afgesloten!

Amsterdams Mirakelspel geschreven door Mohamed el-Fers (1991)Het Mirakelspel was een middeleeuwse reconstructie, geschreven door Mohamed el-Fers, de muzikale leiding had Tom Löwenthal. De regie van de spelers van het Handtke-Weiss Theatergezelschap en de middeleeuwse processie was in handen van Johnny Kuiper van ç.

De decors werden gebouwd door Robert van Dieren en Piet Vink. Productie was in handen van Cornelia Schoote.

De aankleding van de ruim 500 deelnemers werd verzorgd door Huis Baeijens uit Antwerpen. Er waren niet minder dan 420 reenactors, naast de acteurs en de in stijl geklede medewerkers van de 'historische jaarmarkt' met 'Bruegheliaans vreetfeest'. In de praalstoet liepen ook de koning en de koningin met de tamboers en indrukwekkende acrobatische vendelzwaaiers van de uit 1482 stammende Heilig Bloedsgilde uit Boxmeer. In elk onderdeel bleek de processie een geslaagde reconstructie van de Amsterdamse Mirakelstoet die voor het laatst 413 jaar eerder uitging in onze hoofdstad.

"The most holy place of pilgrimage in Norther Europe was in Amsterdam, capital of the rogues."
Op de plek waar de oude Mirakelkapel heeft gestaan, tussen Wijde- en Engekapelsteeg, is de verder zo smalle Kalverstraat aanzienlijk breder. Daar bevond zich ons eigen Hollandse Mirakelplein: "the only town in Holland which possessed a Cour des Miracles, where the serfs deserve mention. They had their heads completely shaved and contrived to assume the appearance of captives recently escaped from slavery. Shaking the chains with which they said they had been bound by the Saracens."

HaarlemmerpleinriddersHet zou nog tot 2004 duren tot er voor het eerst sinds 1578 weer een katholieke, door het Opus Dei georganiseerde processie met een echte geconsacreerde hostie over de Amsterdamse grachten zou trekken. In de Mirakelstoet was het Allerheiligste een rond stukje wit karton. Het enthousiasme tijdens de bewieroking in de tot de nok gevulde Nassaukerk, was er niet minder om.

Minder enthousiast was men over amateur-toneelspeler Peter F. Domela Nieuwenhuis en zijn rol als bisschop van Utrecht. Hij was zijn tekst kwijt en ging improviseren. Het werd een fulminatie o.a. over de rol van de vrouw in de katholieke kerk. Op de eerste rij was mgr. H. Bomers, de bisschop van Haarlem, duidelijk not amused. Dat waren de medespelers en schrijver van het spel ook niet.

Schild Amsterdams MirakelgildeKort daarop besloten een aantal van de medewerkers tot de oprichting van het Gilde van het Amsterdams Mirakel A.D. 1345 met als doel te laten zien hoe het leven er in Amsterdam in de late Middeleeuwen uit zag. Ook zonder 'spel' is het leuk en leerzaam om dit vrij onbekende tijdperk voor het begin van de Gouden Eeuw middels reenactment tot leven te wekken.

De initiatiefnemers hoopten dat de schaamte over het Mirakelspel zou afnemen, nu ze in hun oprichtingsacte hadden bepaald dat Domela Nieuwenhuis voor het leven zou zijn uitgesloten van het Gilde of Ghesellenschap.

Robin Collingwood

Maar het Mirakelspel is en blijft historisch onderdeel van de re-enactment van de Mirakelprocessie. Dat is een bewuste keuze, want anders blijft geschiedenis slechts droge theorie van historici. Dankzij hun studie en de ons overgeleverde bronnen is het mogelijk het verleden te rekonstrueren en onze geschiedenis tot in detail op historisch verantwoorde wijze te doen herleven.

Robin George CollingwoodDit in overeenstemming met 'The Idea of History' van de Britse historicus Robin George Collingwood (1889–1943).

Voor Collingwood is geschiedenis het "herinneren" van het "denken" van een historische personage. Collingwood kreeg een beurs voor Oxford in 1912, en werd daar in 1935 benoemd tot professor metafysische filosofi. Hij was tevens professionele archeoloog.
Het was dankzij Collingwood dat onderzoek van historische gebeurtenissen een nieuwe dementie kreeg en door middel van een gedisciplineerde historische reconstructie effectief kon worden vastgesteld of zaken wel zo konden zijn geweest als dat de bronnen veronderstelde.
Het naspelen bleek uitermate nuttig bij het interpreteren van onze geschiedenis Niet alleen de actie volgens onze vooronderstellingen, we zijn niet uitvoeren van nauwkeurige, of zijn geschiedenis.

In hetzelfde jaar dat vanuit het Westerpark het Amsterdams Mirakelspel uittrok, werd een tweede levende geschiedenis club in Nederland opgericht: Het Middeleeuws Genootschap Dorestad Sibbe. Kort daarop volgde er anderen, zoals Die Landen van Herwaerts Over. Ook schoten er overal heropgerichtte middeleeuwse gilden op.

Cultuurpark de Westergasfabriek in Westerkpark, AmsterdamOndertussen hadden ook de kijkers en medewerkers van MokumTV plezier in het Middeleeuws Amsterdam. Door de serie The History of Holland ontstond een vrij verband van historisch verantwoord geklede medewerkers die mee werkten aan dit televisieprogramma. Ze waren de eerste ghesellen van het Amsterdams Mirakelgilde. Net als in de Middeleeuwen, toen het niet veilig was om alleen te reizen, trekken de ghesellen bij voorkeur samen door de wereld om Middeleeuwse Amsterdam zichtbaar en tastbaar maken. In korte, vaak humoristische stukjes beschreef El-Fers de geschiedenisen die onverbrekelijk verbonden zijn met tal van Hollandse, Brabantse en Vlaamse steden.

Alleen authentieke leden

In principe kan iedereen zich melden als aspirant-ghesel van het Amsterdams Mirakelgilde. We verwachten dat iedereen, inclusief de kinderen, zich bij reenactments zo authentiek mogelijk in kledij uit de middeleeuwen probeert te kleden. En zich ook een beetje middeleeuws gedragen.

Een gezinskaart kost € 20 per jaar
Een persoonskaart kost € 10 per jaar

Ridderpark de WestergasfabriekDan ontvangt u drie keer per jaar de digitale versie van Mijn Mokum, welke aan het einde van het jaar ook als bijwerk in de Almanak verschijnt en dan ook in druk verkrijgbaar is. In deze almanak staan de regels waaraan een aspirant-ghesel moet voldoen voor hij/zij als ghesel kan worden opgenomen. Vandaar dat Mijn Mokum uitgebreid aandacht besteed aan de historisch verantwoorde kleding van de Mokumse middeleeuwen. Ghesel zijn is een belangrijke stap naar het gildelidmaatschap. Waarbij men in theorie aanspraak zou kunnen maken om tot dezelfde stand te worden verheven als de leden van het Huis van Oranje.

Gheselle-casting

Ghesellen en aspirant ghesellen kunnen kiezen uit een breed scala aan karakters uit het jaar 1345. Waaronder: ridders en hofdames van graaf Willem van Holland. De plaatselijke militie van 'serjanten' en 'vanghers'. De 'cnapen' van de Beul van Haarlem, de herbergiersters, maar ook in het het Gregoriaanse knapenkoor en onder de Flagelanten is plaats. De junioren als engeltjes of mini duiveltjes, de diabolos minores. Exlusief voor de hoofrolspelers van het Mirakelspel zijn de volgende karakters:

  • De man bij wie het Mirakel van 1345 geschiedde.
  • Floris van den Boekhorst, baljuw van Amstellanden.
  • Willem IV, Graaf van Holland
  • Zijn moeder, de gravin-weduwe.
  • Jan van Arkel, de bisschop van Utrecht, neef van de graaf.
  • De pastoor van de Nicolaaskerk.
  • De Kastelijn van herberg De Kuil en zijn vrouw Katrien.
  • De 'Drie van Gent', de vrolijke begijntjes Petronelleke, Loeske Lapkens en Carolijn.
  • Pummel Lorejas, de beul van Haarlem.
  • Wolter Wittekop met de knuppel, zoon van de man bij wie het Mirakel geschiedde.
  • Adina, de vrouw van Wolter Wittekop, die het wonder ontdekte.
  • De Nar
  • Lucifer, de satan.
  • De 'baljuw-'vanghers' Ploertje Hommeles, Klabak Bullenslokker en Wout Wouterszoon.

Kleren maken de man en vrouw

In 1345 kon je al, net als nu, gemakkelijk iemands maatschappelijke positie af leiden aan de kleding die iemand droeg. Zoals je nu een bewakingsambtenaar, verpleegster, soldaat, metselaar, schilder, timmerman, brandweer of politieagent herkent, golden er in die tijd ook allerhande kledingcodes. Aan zijn zware leren hemd herkende je de smit. Niet omdat het zo stoer stond, maar zo konden er geen hete ijzerresten op zijn huid en kleding springen.

Mirakelpark de Westergasfabriek AmsterdamDe mannen en vrouwen van de adel droegen mantels of capes. De kleren van de edelen werden meestal gemaakt van de mooiste stoffen en versierd met halfedelstenen. Aan het habijt van de monnik of non kon je zien tot welke orde ze behoorde. Veel orden zouden hun middeleeuwse dracht tot in het midden van de vorige eeuw handhaven.

De ridders droegen een harnas, maar de meeste mensen droegen eenvoudige kleding. Ze maakte hun kleren vaak zelf, inclusief het tuniek dat de mannen droegen tot boven hun knieën.

De rokken van de vrouwen reikten altijd tot de enkels, getrouwde vrouwen bedekten hun haar, zelfs een herbergierster of molenaarsvrouw. De beul droeg altijd een zwarte kap om niet herkend te worden. Hij liet zich omringen door zijn potige beulsknechten. Vroeger joeg zijn verschijning de mensen de stuipen op het lijf. Tegenwoordig is de figuur van de Beul van Haarlem (the Haarlem Hangman) zelfs internationaal een populair karakter onder reenactors.

Demonstraties van de Beul van Haarlem vereisen hoogwaardige technische kennis en trekken ook tijdens moderne reenactments nog altijd het meeste publiek. Ook in de middeleeuwen spaarde men de uitvoering van de vonnissen op tot de jaarmarkt, als de stad bomvol was.

Dames en herenkleding

Pas sinds de jeren zestig van de vorige eeuw werd de broek als kledingstuk ook voor de vrouw maatschappelijk aanvaard. Daarvoor was een vrouw die de broek aan had spreekwoordelijk een manwijf. Of deed ze het om te chokeren, en liep ze kans om opgepakt te worden en in het gevang te belanden.

Van Limburg Stirumplein, WesterparkridderTot in de 14de eeuw droegen mannen lange, losse kousen die met veters aan riem of gordel waren bevestigd. Daar over viel de tuniek. Mannen waren zeker niet preuts in de middeleeuwen. De kinderen zagen er ongeveer hetzelfde uit als de ouders.

Edeldames en vrouwen van stand waren het uithangbord voor de rijkdom van hun heer en lieten dus goed zien hoe rijk ze waren. Dit middels hun gewaden en halskettingen, ringen, arm en enkelbandjes, oorbellen en hoofdsieraden.

Herbergiersters hadden naast de verkoop van drank en voedsel ook vaak zichzelf in de aanbieding. Ze kleedde zich, zoals we dat nu zouden noemen, nogal hoerig. Dit in tegenstelling tot de Begijntjes, nonnen en spinsters. Eeuwen voor hier de Boerka populair werd, trokken deze Hollandse vrouwen de kap stevig over de oren. Hun rokken rijkten tot over de enkels. De niet-hoerige vrouwen droegen een veel langere tuniek dan mannen.

Deze kleding kun je zelf maken. Zie hiervoor bijvoorbeeld:

Middeleeuwse russische kleding

Een kostuum maken of aanschaffen is verreist om mee te doen. Zie daarvoor virtue. Kleding kopen kun je onder meer bij:

Hou er rekening mee dat het tijdens reenactment evenementen ook kan regenen en het soms middeleeuws modderig is.

Schoeisel

De ridders, soldaten en de meer gefortuneerde burgers droegen veelal halfhoge laarsen met een brede, vaak omgeslagen rand . Monniken en nonnen hadden sandalen, net als de armere burgers. De hogere geestelijkheid en adelijke dames kenden de knielaars.

Ridders

Als je als Ridder mee wil doen, het Amsterdams Mirakelgilde heeft (nog) geen zwaardvechtclub. Leren zwaardvechten doe je bij:

Tot de 14de eeuw was de hauberk de belangrijktste pantser voor soldaten en ridders. Pas na de 15de werd deze vernagen door plaatwerk, terwijl de hauberk werd gebruikt als ondergoed, ontworpen om de open gaten bij de ellebogen en oksels af te schermen.

Van ridders en graven verwachten we wel dat je onder het harnas de speciale kleding draagt en het liefst ook beschikt over een middeleeuwse tent en een paard. Het woord ridder komt van 'rijder' en duidt er op dat hij iets moet berijden. Een 'ridder te voet', die was zo arm dat hij zich geen paard kon veroorloven. Een riddertent kun je o.a. kopen bij Naturzelte en Past Tents. Alles over hoe je zelf een harnas kunt maken vindt je o.a. op de site van het armour archive. Voor zwaarden en harnassen ga je in Nederland naar:

Boris Wlodski schreef ons: Most people cannot afford to recreate a knight, but go for the common foot soldier or non-combatant persons as the Haarlem Hangman.

Soldaten

De Amsterdamse soldaten droegen, goed uitgerust een mouwloze maliënkolder en beschermden hun hoofd met een simpele ijzeren maliëncolf zonder zgn. 'bischopsmantel'. De stadskleuren waren rood, zwart en wit. De maillots hadden dan ook een rood en een zwart been. De verlengde bisschopskraag van ijzeren ringetjes droegen alleen de voormannen. De hoofdman had een ijzeren coif met bischopsmantel in puntvorm. Maliënkolders en pantsers koop je bij Annic Chain.

Kruisboog tijdperk

Voor de boogschutter zijn er wettelijke regels, te vinden in artikel 2, 13 lid 1 en 27 lid 1 van de Wet wapens en munitie. Het in bezit hebben van "pijlen en pijlpunten bestemd om door middel van een boog te worden afgeschoten, die zijn voorzien van snijdende delen met de kennelijke bedoeling daarmee ernstig letsel te kunnen veroorzaken" (artikel 2 lid I categorie I onder 5e) is verboden en wordt bestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste 3 maanden. De wet stelt ten aanzien van kruisbogen in artikel 2 lid 1 categorie IV onder 5e en artikel 27 lid 1 dat het dragen op de openbare weg of voor het publiek toegankelijk plaats van een kruisboog is verboden en wordt bestraft met een geldboete. Met dragen wordt bedoeld dat de kruisboog direct gebruikt kan worden om te schieten. Bogen koop je bij Fairbow. Zelf bogen bouwen leer je op deze site. Leren boogschieten kan bij de Nederlandse Vereniging van Traditionele Handboogschutters. Hoe dat er aan toegaat is te zien bij HandboogTV.

Kruisloos tijdperk

harnas Henry VIIIIn de middeleeuwen was een broek ook bij mannen nog iets om over te lachen. Zoals de Venetiaanse koopman in de commedia dell'arte. Hij loopt voor het chic in een "deftige broek" rond. Hetgeen de toeschouwers deed daveren van het lachen.

Wij zouden nu niet meer begrijpen wat daar nu zo grappig aan is. Maar dat gold minder dan een eeuw geleden ook voor een vrouw met een broek aan. De naam van deze Venetiaan is Pantalone. Aan hem danken we ons deftige woord voor broek. En pantalon werd in het Engels verkort tot panty.

Aan het begin van de 15de eeuw werd het mannenkleed naar de mode van die dagen steeds korter. Schandalig kort, want het mannelijk klokkenspel werd zichtbaar. Om dat te voorkomen werden de kousen elkaar genaaid. Met aan de achterzijde een flap en aan de voorzijde een zakje, waarin de heren hun genitalien propten. Deze kulzak of schaambuidel maakten een einde aan het kruisloze tijdperk, maar zou de komende eeuwen nog furore maken als cultobject.

Kulzak in harnas Herny VIIINu de edele delen veilig waren opgeborgen, kon de wambuis nog een stuk korter. De schaambuidel was een belangrijk item in de Europese mannenmode van de 15de en 16de eeuw. Eerst waren het boeren en burgers die openlijk pronkten met hun prallende geslacht in het zakje. De betere kningen konden niet achterblijven. Ook de koningen lieten zich fier afbeelden met hun geslacht in de aanslag. De kulzak werd zo belangrijk, dat het dit ontbreken van zo'n kledingstuk aanleiding gaf tot hinderlijke praatjes. Als zou er iets wezenlijk ontbreken.

Ridderpark de Westergasfabriek is klaar voor de middeleeuwenIn de Londense Tower staan wat harnassen. In zijn tijd keek niemand raar op van het pantser dat koning Henry VIII droeg, want iedereen praalde zonder schaamte met zijn genitalieen. Het kanon dat Henry VIII toonde was een staalhard koninklijk uithangbord van majesteitelijke viriliteit.

Ook na de middeleeuwen bleef de kulzak nog lang populair. In de betere kringen droeg men de vaak extra opgevulde braguette over de maillot. Schaamte voor genitalieen zou zich pas in het Victoriaanse tijdperk ontwikkelen. Een tijd waarin het tonen van een blote enkel een publiek schandaal veroorzaakte en men zelfs de poten van de piano van rokjes voorzag.

Repetities en bijeenkomsten

Sportclub Big Ali: Dean Martin tennisbaanRepetities Levende geschiedenis hebben plaats in het Amsterdamse Westerpark. Verzamelpunt is bij het clubhuis naast de Dean Martin tennisbaan aan de spoorzijde bij het stadsdeelgebouw.

Ghesellen en Gildeleden komen ook bijeen in het oudste etablissement van Amsterdam, v/h Cafe de Kuil aan de Oudebrugsteeg. Hiervoor is de minimum leeftijd van 18 jaar vereist. Legimitatie kan worden gevraagd! Repetities, bijeenkomsten en reenactments worden persoonlijk aan ghesellen van het Amsterdams Mirakelgilde bekend gemaakt


Steun MokumTV

‘Holland’ bestaat uit het gebied van de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland, kent een lange en boeiende geschiedenis. Om de bestudering van deze geschiedenis op alle niveaus te bevorderen, maakt MokumTV (Stichting Mokum Plus) de serie "History of Holland" en maakt deze toegankelijk voor een zo groot mogelijk publiek. Ook geeft MokumTV de Amsterdammer Almanak (vanaf 2009 met de ondertitel "waarin opgenome de Haarlemmer") en de zeer luxe Hollandbrochures uit. Verder stelt MokumTV excursies en wandel- en fietstochten samen. Draagt u de Hollandse, Haarlemse en Amsterdamse geschiedenis een warm hart toe? Steun dan MokumTV!

Wij zijn en blijven klein en onafhankelijk. Al onze programma's worden met één handicam opgenomen. Onze grootste kosten zijn dan ook het overzetten, monteren en de uitzendkosten. Natuurlijk hopen we van harte dat U het ongesubsidieerde MokumTV zult steunen. Meer


© MMIX Stichting Mokum Plus Amsterdam

 

 

Agenda 2009

Mirakelse Middeleeuwen

Thema Middeleeuwen

In 1994 opende op basis van archeologie themapark Archeon bij Alphen aan den Rijn. Hier kon het grote publiek kennis maken met het levend verleden van Nederland: van 8.000 vóór Christus tot 1350 na Christus. Er zijn 10 prehistorische, 14 Romeinse en 22 Middeleeuwse locaties. Direct aan het terrein grenzen nieuwbouwwijken.

Twee jaar na de opening ging Archeon failliet. De verankering in de Nederlandse archeologie bleek een fiasco. Kort daarop had een doorstart plaats, waarbij de bemoeienis van de wetenschap werd teruggedrongen. Net als alle andere themaparken en archeologische openluchtmusea gaat het aanzienlijk beter zonder de bemoeienis van archelogen. Archeon wordt nu gerund door de BV Archeon Novum en kinderen kunnen zich schminken bij de eerste jagers en boogschieten in de Middeleeuwen en er is elk weekend van april tot en met oktober een evenement. De horeca opereert vanuit een middeleeuws klooster en een Romeinse herberg en acteurs "bewonen" de historische constructies en vertellen over hun tijd.

Verder onder meer actief:

Muziek

Kunst en Cult

Plaatsen met Re-enactments

 

Quidquid latine dictum sit, altum viditur - Al wat in het Latijn gezegd wordt, wordt als verheven beschouwd
 

 

Encyclopedie Hollandse Heiligen

Holland Forum

Haarlem Forum

Heilig Bloed Processie Brugge

Tongeren Kroningsfeesten

Istanbul de reisgids

Mevlana Rumi biography

Lourdes Travelguide

MariaBode online

Jacques Brel biografie

Tridentijnse mis in de Agneskerk, Amsterdam

Jumping Echternach

Forum over de onstreden stichting Vaak

Katholiek Nieuwsblad

Forum RK NetNieuws

Grootste Rooms Katholieke Startpagina

Forum RK NetNieuws

Vraag het Father Enrico

Naar de agenda

Forum RK NetNieuws

 

 

 

HOME