DE KERSTTRADITIES IN HOLLAND
Door Mohamed el-Fers

De glanzende kerstballen in de kestboom kennen we pas sinds 1861 en zijn uit nood geboren. Tot in dat jaar hingen mensen fruit en noten in de reeds met brandende kaarsjes voorziene kerstboom. Een arme glasblazer uit Lauscha in het Duitse Thüringen besloot, bij gebrek aan echt fruit, een kerstappel in glas te blazen. De mensen vonden het prachtig en al snel kon de glasblazer de vraag naar zijn zilveren en glazen ballen niet aan.

De Kerstviering had oorspronkelijk niet plaats in het christendom. Het kwam als vervanging van het oorspronkelijk Iraanse Mithras-feest, dat als Sol Invictus het populairste feest in het toenmalig Romeinse Rijk was. De dag waarop de omslag plaats had en de dagen weer lengden.

De eerste Kerstdag werd gevolgd door de Tweede - een Hollandse uitvinding overigens, want nergens ter wereld hebben ze meer dan één Kerstdag te vieren. In Nederland veranderde onder invloed van de protestanten de Tweede Kerstdag tot de dag waarop men familie en vrienden bezocht om ze te feliciteren met het kerstfeest. Veel mensen ervaren het vieren van Kerstmis met familie als een plicht, De dag waarop men uitgebreid dineert en wordt volgespropt met goed bedoelde culinaire kneuterigheid. Protestanten wensten elkaar dan een Prettige Kerstfeest, de katholieken spreken van een Zalige Kerstmis.

Al in voorchristelijke tijden was het die dag het huis op te sieren met groene takken. Ook werden er dennenbomen versierd met wat 's winters in de natuur voorhanden was, vooral appels en noten.
Door de eeuwen heen was de dennenboom de feestboom voor de Mithrasfeesten en uiteindelijk ook voor het kerstfeest, nadat in de zesde eeuw kerstmis door de kerk als officieel feest op 25 december werd gezet. De dag van de Mithras viering. Het lukte de kerk echter niet de cultus van de dennenboom als heilige feestboom uit te bannen. Vervolging van dit in de ogen van de kerkleiders verfoeilijk heidens gebruik had ten gevolg dat de boom binnen werd gezet. Inplaats van de appels en noten ging men de boom steeds meer versieren. Met kaarsjes en allerhande ex-voto achtige zaken als tinnen figuurtjes en houten miniatuurspeelgoed. Ook onstond er allerlei suikergoed en vergulde koekjes.dat speciaal gemaakt werd om in de kerstboom te hangen. De zogenaamde kerstkransjes stammen uit deze tijd. Rond 1850 herleeft de traditie van het opzetten van dennenboom in de huiskamer. De comeback begint in Duitsland, en komt als 'iets nieuws' ook naar onz land overwaaien:

Een belangrijke bijdrage tot deze hernieuwde popularitet van de kerstboom is de uitvinding van de glazen kerstbal, halverwege de 19de eeuw. Een glasblazer in Lauscha, een dorpje in Thüringen in midden Duitsland en al eeuwen beroemd vanwege de glazen kralen, die in Europa verkocht werden, had geen geld om echte appels in zijn kerstboom te hangen. Dus blies hij een grote kraal, die werd van binnen bedekt met een laagje lood, zodat hij een zilverkleurige glans kreeg en prachtig het licht van de kaarsjes weerspiegelde. Met een laagje zilvernitraat werden de ballen nog glanzender, en met gekleurde lak weerkaatsten de zilveren kerstappelen het licht van de kaarsjes nog mooier.

Al snel bliezen de glasblazers in de houten vormen waarmee ook de koekjes en suikerfiguren werden gemaakt allerhande figuurtjes. Alles wat ooit in de boom had gehangen werd nu in glas geblazen. Er ontstond een geheel nieuwe industrie in Thüringen, waarbij het versieren van het glas werd gedaan door de vrouwen en kinderen. Tot het begin van de twintigste eeuw kwamen alle glazen kerstversieringen uit Lauscha en exporteerden ze over de hele wereld. Elk jaar opnieuw bedachten de glasblazers nieuwe modellen. Vanaf het begin van de 19de eeuw kunnen ze niet aan de steeds toenemde vraag voldoen en ontstaan er kerstballenfabrieken in Wenen, Japan en de Verenigde Staten. Op dit moment komen de meeste kerstversieringen uit China, maar ook in Lauscha wordt nog traditioneel geblazen.

kerstmis.html

Terug naar de History of Holland