MET VLIEGENDE VAANDEL

Gökhan ARICI, Amsterdam KIRKPINAR 2002 winnaar, liep voorop met het vaandel van de Türkevi Amsterdam Olieworstelaars bij de optocht door Amsterdam. Vaandels en vlaggen zijn belangrijk in alle culturen!

HET VAANDEL

Bij de katholieke Wereld Jongeren Dagen vormen de minjoenen die dan bijeenkomen een ware zee van vaandels en vlaggen. Maar ook bij voetbalwedstrijden wordt er driftig met vlaggen gezwaaid. Geen optocht of processie is compleet zonder vaandels. Sinds mensenheugenis speelt het vaandel een belangrijke rol in de samenleving. De Romeinen kenden reeds hun ‘signum bello’, de ‘vlag’ waaronder de millitie zich schaarden. Zolang deze hoog boven de massa wapperde, putte de Romeinen daar moed en hoop uit. Viel het vaandel in de handen van de vijand, was alles verloren. Sint Jeanne d'Arc liet voorafgaande aan haar grote overwinning een vaandel maken van witte zijde, geborduurd met lelies en met een afbeelding van Jezus, geflankeerd door engelen en de woorden ‘Jhesus Maria’.

Nog steeds symboliseert het vaandel trouw en eerbied. Nog steeds is het een 'doodzonde’ wanneer het vaandel de grond raakt. Alleen een koning(in), paus en bisschoppen mogen bij bijzondere gelegenheden over het vaandel lopen. De vaandrig bekleedt de laagste officiersrang.

Voorop de vaandels van de organisatoren, en achter de vaandels van de deelnemende organisaties. Bij een religieuze processie wordt het belang altijd afgemeten aan het aantal vaandels dat wordt meegevoerd, om het even of dit in Iran of in België is. Sinds jaar en dag marcheren ze daar met een vliegend vaandel en slaande trom door stad en land. Alleen in het verprotestantiseerde (Noord) Nederland wil het weleens gebeuren dat organisatoren denken dat ze het meevoeren van vaandels kunnen verbieden. Ze hebben daar dan ook weinig ervaring met het houden van processies en zien het vaandel eerder als een reklameuiting van andere clubs. Een enorme misvattig. In het zuiden mag een gezelschap zonder een proper vaandel niet eens aan bijvoorbeeld een schutterij deelnemen. Hoewel ze wat aantallen deelnemers betreft zich nergens voor hoeven te schamen, worden de nieuw oplevende katholieke processies in Amsterdam en Utrecht juist door het schamel aantal vaandels door kenners als 'amateuristisch geknutsel' van het lokale kerkbestuur afgedaan. Die weten niet aleen hoe het moet, er is ook een groot gebrek aan vaandels. Die er nog zijn stammen minstens uit de eerste helft van de vorige eeuw! Toen had je nog katholieke damesverenigingen die zo'n vaandel in elkaar borduurde. Gezien de klossen gouddraad die hierin verwerkt werden, werd er op het vaandel niet bespaard. Het was tenslotte dan ook het uithangbordje van de vereniging. Waar je de welstand aan kom zien. Die oude vaandels zijn mede door het overdadig gebruik van gouddraad en een tussenlaag van dik zijldoek (voor de stevigheid) dan vaak ook nauwelijks te dragen. Tegenwoordig zijn de vaandels een stuk lichter. Vaak vervaardigd middels het photoprint-principe, waarbij een op de computer vervaardigd ontwerp op textiel wordt gedrukt.

HOE MOET EEN VAANDEL ZIJN?

Je hebt de naam hoog in het vaandel staan zegt een oud spreekwoord. Op een processievaandel staat nagenoeg zonder uitzondering de naam van het gezelschap, de (vermoedelijke) datum van oprichting en een afbeelding van de beschermheilige of schutspatroon geborduurd.

HOE VLIEGT EEN VAANDEL?

Bij sommige verenigingen zit de vaandrig tijdens de optocht hoog te paard en 'laveert’, met name tijdens het defilé, in een zigzagbeweging over straat. Alleen enkele Limburgse schutterijen beschikken over vendeliers. Zeker is dat het vendelen een van de boeiendste schouwspelen in processies en optochten vormt. Het vendelzwaaien is afgeleid van de aloude traditie rondom het vaandel als ‘strijdteken’ of ‘signum bello’. De vlag staat symbool voor de soevereiniteit van het gezelschap. Zij vertegenwoordigt alle deugden en normen van de club en valt het vaandel, dan is alles verloren. Dit uitgangspunt staat centraal in de vaste patronen of ‘reeksen' die de vendeliers met hun vaandel maken. Onder alle omstandigheden moet de vlag blijven wapperen. Wordt de ‘strijd’ zwaar, dan zakt het vaandel. Raakt de vendelier gewond, dan zal hij desnoods met z’n voeten en benen het vaandel hoog houden. Behalve behendigheid is ook een grote mate van kracht vereist om als een volleerd vendelier gedurende pakweg 10 minuten het kunnen te tonen. De vlag, en meer nog het ‘contragewicht’ aan de onderkant van de stok, tikken aan. Wanneer dan ook nog een stevige wind waait, of erger nog, wanneer het regent, is het geen kleinigheid om dit vendelen lang vol te houden.